Caracalla - Steen van Emesa (JA2638)

Uit de tempel-collectie. De afgebeelde heilige steen (baetyl) van El-Gabal vormt de kern van de religieuze identiteit van Emesa. Deze aniconische cultussteen, waarschijnlijk van meteorische oorsprong, werd vereerd als de fysieke manifestatie van de zonnegod El-Gabal, een lokale Syrische godheid waarvan de naam letterlijk “God van de Berg” betekent. De steen werd niet als afbeelding, maar als god zelf beschouwd, wat de bijzondere plaats van deze cultus binnen de Romeinse religieuze wereld benadrukt. De band tussen deze cultus en de Romeinse keizerlijke macht werd beslissend versterkt onder Elagabalus (keizer 218–222 n.Chr.), een neef van Caracalla en afkomstig uit de priesterlijke elite van Emesa. Als hogepriester van El-Gabal diende hij reeds vóór zijn troonsbestijging in de tempel die op deze munt is afgebeeld. Na zijn benoeming tot keizer liet Elagabalus de heilige steen vanuit Emesa plechtig naar Rome overbrengen. Daar werd op de Palatijn een nieuwe tempel gebouwd, het Elagabalium, waarin de baetyl centraal werd geplaatst. Deze overbrenging had een ongekende historische betekenis. Voor het eerst werd een provinciale, oosterse cultus niet slechts geïntegreerd in het Romeinse pantheon, maar verheven tot staatsgodsdienst, waarbij El-Gabal door Elagabalus werd gepresenteerd als de hoogste godheid van het rijk, boven Jupiter zelf. De rituele processies, het gebruik van Syrische priesterriten en het prominente plaatsen van de heilige steen in Rome veroorzaakten echter grote weerstand bij senaat en bevolking. Na de dood van Elagabalus in 222 n.Chr. werd zijn religieuze hervorming grotendeels teruggedraaid en keerde de cultussteen terug naar Emesa. Niettemin markeert deze episode een cruciaal moment in de religieuze geschiedenis van het Romeinse Rijk, waarin de spanning tussen traditionele Romeinse religie en oosterse zonneculten duidelijk zichtbaar wordt. De munt met de tempel van El-Gabal is daarmee niet alleen een topografische weergave, maar ook een krachtig symbool van de opkomst van oosterse culten en hun tijdelijke invloed op het hoogste niveau van de Romeinse macht.

Denominatie:
AE
Conditie:
Bijna zeer fraai
Formaat:
29 mm 
Gewicht:
28,21 gram
Periode:
215-216 Na chr.
Muntplaats:
Emesa
Muntsnede:
-.-
Voorzijde:
AΥΤ Κ Μ ΑΥΡ ΑΝΤΩΝΕΙΝΟϹ ϹΕΒ gedrapeerde en gepantserde buste naar rechts met lauwerkrans.
Achterzijde:
ΕΜΙϹΩΝ ΚΟΛΩΝΙ / ΖΚΦ 6-zuiligetempel op podium. Binnen de tempel staat de heilige steen (baetyl) van de zonnegod El-Gabal op een hoog, rijk versierd voetstuk, geflankeerd door twee parasols. Voor de steen staat een adelaar met een krans in de snavel. In het timpaan een rechthoekig kader.
Referentie:
BMC 15. RPC V.3 online ID 69124

Marcus Aurelius Antoninus (188-217), beter bekend onder de naam Caracalla (Keltische naam voor een cape die hij droeg tijdens campagnes), was de zoon van keizer Septimius Severus en was Romeins keizer van 198 tot 217. Hij staat bekend als de bouwer van de Thermen van Caracalla maar ook als een wrede, geestelijk gestoorde keizer, die zijn broer Geta vermoordde en uiteindelijk zelf door de Praetoriaanse garde vermoord werd onder leiding van de latere keizer Macrinus.